پرسش و پاسخ موضوعات اساسی

بسمه تعالی

  سؤال اول :     درخصوص روزه ونماز درزمان هائیکه روز ها طولانیست چه باید کرد ؟

: پاسخ

آیت الله مکارم :
اگر روزها بیش از مقدار متعارف طولانی است، کسانی که دراین جاها زندگی می کنند، عبادات خودرا مطابق

اوقات شرعی مناطق معتدله الی که تقریبا در یک خط نصف النهار شرعی با آنها قرار دارند (مانند اوقات شهر مکه)

بجا آورند. و (اگر نمی توانند به افق آنجا یک روز کامل روزه بگیرند) طبق افق مناطق معتدله روزه بگیرند.

آیت الله سیستانی :
در روزهای طولانی اگر توان دارد روزه بگیرد اگر دراثر طولانی شدن روز ، روزه گرفتن ضرری یا حرجی باشد روزه

ساقط است و باید بعدا قضایش را بگیرد. و نماز را هم طبق افق همانجا بجا آورد.

آیت الله وحید :
باید طبق افق همان جا نماز بخواند و روزه بگیرد اگر روز های طولانی باشد باید روزه را بگیرد هر وقت حرجی شد روزه را افطار کند و تا زمانی که قابل تحمل است نمی تواند روزها روزه را افطار کند. هر وقت حرجی شد روزه را افطار کند و بعدا قضایش را هم بگیرد. و اگر ضرورت برای ماندن در این جور کشورها نباشد واجب است از آنجا به مناطق معتدله که بتوانند نماز و روزه اش را کامل بجا بیاورند، بروند.

آیت الله فاضل (ره):
اگر طول روز بیش از 24 ساعت باشد، ملاك را براى نماز و روزه بلاد و شهر هاى  متعارفه كه  شب و روز آنها تقريباً مساوى است (مثل مكه و مدينه) قرار دهند، يعنى نماز ظهر و عصر را بخوانند، شش ساعت بعد نماز مغرب و عشاء را بخوانند و يازده ساعت بعد نماز صبح را بخوانند و روزه را هم به همين ملاك بگيرند و در همين فرض مى توانند ملاك را وطن و شهر خود قرار دهند، مثلا اگر از تهران رفته اند با اذان ظهر تهران، نماز ظهر و عصر را بخوانند و با اذان مغرب و عشاء، نماز مغرب و عشاء را و با اذان صبح، نماز صبح را بخوانند و روزه را نيز به همين ملاك بگيرند و در عين حال اگر سفر به آن منطقه لزومى ندارد به مناطقى سفر كنند كه بتوانند عبادات خود را در اوقات شرعيه انجام دهند.
اما اگر اگر طول روز کمتر از 24 ساعت باشد باید طبق افق همان شهر از اذان صبح تا اذان مغرب روزه بگیرند و اگر روزه گرفتن برایش ضرری باشد یا حرجی شود یعنی غیر قابل تحمل شود در این صورت روزه گرفتن واجب نیست لیکن بعدا قضایش را بگیرد و اگر ممکن باشد درماه رمضان به شهر دیگری بروند که طول شب بیشتر و طول روز کمتر باشد تا بتواند روزه را بگیرد ـ

سوال دوم:درخوص عدول درموردی از یک مرجع به مرجع دیگر درصورتیکه مرجع خودش اجازه داده باشد ویااینکه احتیاط کرده ویاهیچ اجازه نداده باشد ، تکلیف چیست ؟
       پاسخ:     عدول از یک مرجع به مرجع دیگر چند صورت دارد:
  ـــ1  مرجع دوم اعلم باشد و اعلم بودنش برای مقلد ثابت شده باشد دراین صورت عدول به اعلم جایز است بلکه درمسائلی که اختلاف نظر باشد باید طبق فتوای اعلم عمل کند.                                                        
  ـ   2 ـ مرجع فعلی اعلم باشد در این صورت عدول از اعلم به غیر اعلم جایز نیست.
   ـ  3 ـ هردو مرجع به نظر مقلد، مساوی در اعلمیت باشد، دراین فرض نظر مراجع مختلف است.

به نظر آیت الله خامنه ای و آیت الله مکارم به احتیاط واجب جایز نیست.

به نظر آیت الله سیستانی اشکال ندارد و جایز است. لیکن درمسائلی که مقلدعلم اجمالی به تکلیف دارد که یکی از دو فتوا حتما بر او واجب است اماکدام یک نمی داند و اختلاف فتوا باشد درصورت عدول باید احتیاط کند و طبق فتوای هردو مرجع عمل کند، مثلا اگر یک مجتهد بگوید نماز شکسته است و دیگری بگوید تمام است و از یکی ازاین دو مرجع به دیگری تقلید کند باید هم شکسته و هم تمام بخواند.

به نظر آیت الله وحید عدول جایز نیست اگر در اعلمیت دو یا چند مرجع مساوی باشند از کسی که تقوایش بیشتر است تقلید کنید اگر در تمام جهات حتی در تقوا و اعلمیت هم مساوی باشند درمسائلی که اختلاف باشد و احتیاط ممکن باشد باید احتیاط کند.

به نظر آیت الله فاضل عدول از مرجع مساوی به مرجع دیگر مساوی در اعلمیت جایز است.

سوال سوم :     میدانید که معمولا" خرید خانه وماشین نقدا" کمتر صورت میگیرد وخریدار بصورت اقساط وجه را باسود آن به بانگ ها میدهد. درخصوص دادن سود بویژه به بانگ ها درخرید خانه ویا ماشین تکلیف چیست ؟

  پاسخ :   اگر خرید خانه یا ماشین به صورت اقساط با قیمت بیشتر از نقدی باشد اشکال ندارد، اما اگراز بانک وام بگیرد وسود بدهد و با پول آن خانه و ماشین خریداری کند، دو صورت ممکن است :

  الف ــ     از بانک پول بگیرد و وکالتا" با پول بانک برای خود بانک به صورت نقد خانه یا ماشین خریداری کند و سپس همان خانه یا ماشین را از بانک برای خود به صورت اقساط و نسیه خریداری نماید اشکال   ندارد.
  ب ـ   با پول وام برای خود خانه یا ماشین خریداری کند، و به بانک سود بدهد دراین حالت.

به نظر تمام آیات عظام مانند آقایان فاضل، سیستانی، خامنه ای، مکارم شیرازی و ... وام گرفتن ازبانک های خارجی نیز اگر همراه بادادن سود باشد ربا است  و    دادن ربا حرام است.

  اما آقایان آیت الله سیستانی وآیت الله فاضل درصورت اضطرار وعسر وحرج اجازه داده‌اند که درخرید خانه وام ربوی گرفته شود منتها کسانیکه وام میگیرند قلبا"ملتزم به دادن ربانباشند ، هرچند میدانند که از آن‌ها این ربا را میگیرند، اما درپرداخت ربا رضایت قلبی نداشته وقلبا" ناراض ازدادن ربا باشند ، دراین صورت برای چرخاندن زندگی وبیرون رفتن ازمشکلات میتوانند وام ربوی دریافت واقساط آنراباسود پرداخت نمایند.

 ولی آقایان مکارم شیرازی و خامنه ئی و وحید خراسانی به عسرحرج بسنده نکرده وگفته اند که اگر اضطرار شد ید طوری موجود باشد که هیچ راهی برای چرخاندن زندگی بدون گرفتن وام موجودنباشد با اینکه خودرا ملتزم به پرداخت ندانسته ومجبور به پرداخت سود نداند اشکالی ندارد ـ

سوال چهارم :   درخصوص پرداخت مالیات وضرورت پرداخت آن ، آیا با کسانیکه مالیات نمیدهند میتوان دادوستد کرد؟
  پاسخ :  الف ـــ  به نظر آیات عظام سیستانی، خامنه ای و مکارم شیرازی ندادن مالیات برخلاف مقررات جایز نیست و  کسی که برخلاف قانون مالیات ندهد ضامن است.
  به نظر آیت الله وحید، ندادن مالیات در صورتی که موجب وهن مسلمین شود حرام است، لیکن اگر مالیات ندهد، ضامن نیست.

 ب ــ  داد وستد و معامله با کسی که مالیات نمی دهد ، به نظر تمام مراجع اشکال ندارد. مگر آنکه کسی یقین داشته باشد که درآمدش حرام است و باعین پول حرام داد و ستد می کند و چنین یقینی هم معمولا پیدا نمی شود، لذا معامله صحیح است.

    سوال پنچم :   آیا کسانیکه دوکان دار ویا رستوران دارند میتوانند گوشت حرام مانند گوشت خوک را بفروشند ویا به مشتریان آماده کنند ؟ درخصوص فروش شراب چه؟ واگر بفروشاتی چنین مبادرت کنند آیا پول آن فروشات چه وضعی خواهند داشت ؟

  پاسخ :    خرید و فروش گوشت خوک حتی به کسانی که خوردن آن را حلال می دانند به نظر تمام مراجع حرام است و پولی که از راه خرید و فروش گوشت خوک و    شراب بدست می آید حراماست.

 سوال ششم :    کسانیکه در رستورا نها کار میکنند وصاحب رستوران نیستند آیامیتوانند کوشت خوک ویاشراب را به مشتریان عرضه کنند؟

    پاسخ :   عرضه کردن گوشت خوک و یا شراب به نظر تمام مراجع حرام است ـ

 

نماز وروزه درمناطق نزدیک به قطب ازدیدگاه
برخی از آیات عظام

 

برخی مناطق نزدیک به قطب، در طی 24ساعت، شب و روز جداگانه دارند و خورشید طلوع و غروبی دارد؛ هرچند شب و روز در این مناطق مساوی نیستند؛ مثلاً در بعض فصل‌های سال 22ساعت روز و 2ساعت شب است و در بعض فصل‌های دیگر بر عکس می‌شود؛ یعنی 22ساعت شب و 2ساعت روز است.
در بین فقها در باره‌ای اوقات نماز و روزه و تکلیف مسلمانان در این مناطق، با لحاظ تفاوت‌هایی اندک، چند قول است:ـ

  ـ 1 ـ به نظر بیشتر فقها، از جمله آیت الله گلپایگانی، آیت‏الله فاضل لنکرانی، آیت‏الله فیّاض و آیت‏الله سبحانی، مردم این مناطق، اگرچه از روز یا شب طولانی برخوردارند، باید فرایض خود، از قبیل نماز و روزه را بر طبق روز و شب و طلوع و غروب خورشید بجاآورند؛ مثلاً اگر ماه رمضان در فصل‌های واقع شود که دارای روزهای طولانی 22ساعتی و شب‌های کوتاه 2ساعتی است، مسلمانان در این مناطق باید 22ساعت روزه بگیرند و نمازهای روزانه را بجاآورند و نمازهای شبانه را در طی 2ساعت شب انجام دهند. راه دیگری وجود ندارد و امکان ندارد که در این مناطق حکم روز را در شب و یا حکم شب را در روز اجرا کرد (سبحانی).

آیت‏الله گلپایگانی در جواب یکی از دانشجویانی که در سوئد مشکل انجام نماز و روزه داشته‌است، نوشته‌است :ـ 
   «نماز را در اوقات معیّن، طبق وقت شرعی بخواند؛ یعنی پیش از طلوع آفتاب نماز صبح و نیمروز نماز ظهر و عصر و بعد از غروب آفتاب، نماز مغرب و عشا را بخواند و بلند و کوتاه شدن شب و روز در آنجا مثل کوتاهی و بلندی شب و روز در مناطق معتدله است و روزه را نیز با تمکّن و امن از ضرر بگیرد (موسوی گلپایگانی، مجمع المسائل، ج1، ص126، س8)».

آیت‏الله فاضل لنکرانی در جواب کسی که پرسیده‌است: «در کشور سوئد در بعضی از مناطق طول روز 23ساعت است و در بعضی از مناطق دیگر طول روز 17ساعت است؛ تکلیف نماز و روزه برادران مسلمان در این مناطق چیست؟» نوشته‌است:ـ
«در این دو فرض، نماز صبح را قبل از طلوع خورشید بخوانند و نماز ظهر و عصر را در نیمه دوم روز (بعد از زوال) بخوانند و نماز مغرب و عشا را بعد از غروب بخوانند و روزه را از قبل از اذان صبح تا مغرب بگیرند، هرچند مقداری طولانی است (فاضل لنکرانی، جامع المسائل، ج1، ص78)».

آیت‏الله فیّاض در جوابی، که پرسیده شده بود: «برخی مناطق نزدیک به قطب، در بعض فصل‌های سال 22ساعت روز و 2ساعت شب است و در بعض فصل‌های دیگر بر عکس می‌شود؛ یعنی 22ساعت شب و 2ساعت روز است. مسلمانانی که در این مناطق زندگی می‌کنند چه تکلیفی برای نماز و روزه دارند؟»، نوشته است:ـ:
«تکلیف اینها این است که نماز صبح شان را بعد از طلوع فجر و نماز ظهر و عصر را بعد از زوال و نماز مغرب و عشا را بعد از غروبی شرعی بخوانند. هم‌چنین در باره‌ی روزه‌ی‌شان به اینکه قبل ازفجر از خوردن و آشامیدن خودداری نمایند تا بعد از غروبی شرعی (دفتر آیت‏الله فیّاض، نجف اشرف)».

  ــ 2 به نظرحضرت آیت الله خامنه‌ای، مسلمانان این مناطق باید در مورد وقت‌های نمازهای شبانه‌روزی و همچنین روزه، همان افق محل سکونت خود را رعایت کنند و طبق گردش و طلوع و غروب خورشید آنجا واجبات شبانه‌روزی خود را انجام دهند. امّا در مورد روزه، اگر بر اثر طولانی‌بودن روز قدرت بر روزه‌گرفتن ندارند و یا روزه‌گرفتن خیلی زحمت زیاد دارد، ادای آن از آنها ساقط است و قضای آن را در زمان‌های دیگر که روزها کوتاه است، بجاآورد.
حضرت آیت الله خامنه‌ای در جواب کسی که می‌پرسد: «خورشید در دانمارک و نروژ ساعت هفت صبح طلوع می‌کند و تا عصر به مقدار دوازده ساعت در آسمان می‌درخشد؛ در حالی که در کشورهای دیگر شب است؛ پس تکلیف من در باره‌ی نماز و روزه چیست؟» می‌فرماید:
«مکلف باید در مورد اوقات نمازهای یومیه و روزه همان افق محل سکونت خود را رعایت کند؛ ولی اگر روزه‌گرفتن بر اثر طولانی بودن روز غیر مقدور یا حرجی باشد، ادای آن ساقط و قضای آن واجب است (خامنه‌ای، ترجمه اجوبة الاستفائات، ج1، ص112، س376)».

   ــ  3   به نظر آیت الله سیستانی، مکلف در این مناطق باید نمازش را طبق اوقات خاص آن بخواند؛ امّا نسبت به روزه، اگر توان روزه‌گرفتن در ماه رمضان دارد، بر او گرفتن روزه ماه رمضان واجب است و اگر توان روزه‌گرفتن در ماه رمضان ندارد، ادای روزه از او ساقط می‌شود و قضای آن بر او واجب است و اگر توان انجام قضای آن را نیز ندارد، باید به جای هر روز یک مد طعام فدیه به فقیر بدهد (حسینی سیستانی، توضیح المسائل، مسائلی در باره نماز و روزه، ص615، مسأله88 و طباطبایی یزدی، العروة الوثقی مع تعلیقة السیستانی، ج2، طرق ثبوت هلال، ص461، مسأله10، تعلیقه220).
آیت الله سیستانی در باره روزه‌ی ماه رمضان در این مناطق می‌گوید:
«اگر مسلمانی در شهر و یا کشوری زندگی می‌کند که طول روز آن بیست و سه ساعت و طول شب آن فقط یک ساعت است و یا به عکس، بر او واجب است در حدّ توان روزه‌ی ماه مبارک رمضان را بگیرد و اگر ممکن نشد، روزه‌ی ماه رمضان از او ساقط می‌شود؛ اگر بعداً توانست قضا کند، هرچند با انتقال به یک شهر و یا کشور مجاور. هرگاه قضا هم ممکن نشد، برای روزه‌ی هر روز یک مدّ طعام به فقیری بدهد (حکیم، فقه برای غرب نشینان، ص104، مسأله105)».

   ــ  4   بر اساس فتوای آیت الله محقق کابلی نیز، مکلف در مناطق نزدیک به قطب باید نماز و روزه را بر طبق اوقات همان جا انجام بدهد. اما اگر در ماه رمضان بر اثر طولانی‌بودن روز قدرت بر روزه‌گرفتن ندارد، باید مسافرت برود، تا روزه‌گرفتن بر او واجب نباشد. اگر نه قدرت بر روزه‌گرفتن دارد و نه امکان مسافرت دارد، واجب است از این مناطق به جایی هجرت کند که شب و روز معتدل دارد، تا بتواند عباداتش را انجام دهد.
آیت الله محقق کابلی در این باره در جواب کسی که پرسیده‌است: «من در کشور فنلاند زندگى مى‌کنم. از آنجا که کشور فنلاند در جایی واقع شده‌است که اوقات شرعى خاصى ندارد؛ به فرض مثال هم‌اکنون غروب آفتاب حدوداً ساعت 30/10 شب مى‌باشد و هم‌چنین اوقات شرعى مختلفى موجود مى‌باشد. حکم شرعى در این باره در ماه مبارک رمضان چگونه مى‌باشد؟» نوشته‌است:ـ
 «اگر روز و شب دارد و لو در فصول سال مختلف است، بر طبق آن اوقات نماز و روزه خود را انجام دهید و اگر انجام عبادات امکان نداشته باشد، از چنین جاهایی مسافرت و یا مهاجرت نمایید (محقق کابلی، پایگاه اینترنتی)».
ایشان در جواب شخص دیگر که سوال کرده‌است: «محل زندگی بنده یکی از شهرهای شمالی سوئدن است و در حال حاضر شب واقعی نداریم و فقط هوا کمی تاریک می‌شود و ما در اینجا بین نماز شام و صبح، طبق راهنمایی سایت مسجد امام علی(ع) استکهلم، فقط 2ساعت یا کم‌تر فاصله می‌گذاریم؛ حالا با توجه به نزدیک شدن ماه مبارک رمضان، ما باید 22ساعت روزه بگیریم یا شرایط دیگری دارد؟» گفته‌است :
 «در فرض سوال، راجع به نماز مشکل ندارید امّا راجع به روزه، اگر قدرت دارید روزه بگیرید و اگر نمی‌توانید، مسافرت کنید و قصد اقامت ده روزه نکنید؛ اگر قدرت روزه‌گرفتن ندارید و نیز نمی‌توانید مسافرت کنید، در این صورت به کشورهایی که شب و روز معتدل دارد هجرت نمایید (محقق کابلی، پایگاه اینترنتی)».

   ــ   5  به نظر آیت الله مکارم شیرازی، مسلمانان این مناطق باید بر طبق اوقات مناطق معتدلی که بر روى یک خطّ نصف‏ النهار قرار دارند، عمل کنند. مثلاً از طریق رادیو، تلویزیون و ساعت، وقت‌های نمازهای صبح، ظهر و مغرب را با اوقات نمازها در یکى از مناطقى که شب و روز معتدل دارد و با آن منطقه‌ی نزدیک قطب هم‌افق است، تنظیم کنند و بر اساس آن، نمازها و روزه را انجام دهند (مکارم شیرازی، عبادت در قطبین، ص116 و طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ج2، کتاب الصوم، طرق ثبوت هلال، ص61، مسأله10، تعلیقه5).
در فتوای آیت الله مکارم در این باره آمده‌است:ـ:
«در مناطقى که... طول روز بسیار زیاد و خارج از متعارف مناطق مختلف دنیاست، باید بر طبق مناطق معتدله در آن فصل از سال عمل کنند؛ یعنى اگر در مناطق معتدله (روى همان خطّ نصف‏ النهار) روزها در آن موقع 14ساعت است و شب‌ها 10ساعت، به همان صورت نماز و روزه خود را تنظیم کنند (مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ج‏2، ص73، س139).»برخی مناطق نزدیک به قطب، در طی 24ساعت، شب و روز جداگانه دارند و خورشید طلوع و غروبی دارد؛ هرچند شب و روز در این مناطق مساوی نیستند؛ مثلاً در بعض فصل‌های سال 22ساعت روز و 2ساعت شب است و در بعض فصل‌های دیگر بر عکس می‌شود؛ یعنی 22ساعت شب و 2ساعت روز است ـ

​​​​