بسم الله الرحمن الر حیم

​پارت اول

 

١ - كسانى كه از بيرون مكه - فاصله ١۶ فرسخ و بيش از آن - براى انجام اعمال حج به مكه مى‌روند بايد قبل از اعمال حج ، « عُمره تَمتُّع » بجاآورند .
٢ - اعمال عمره تمتّع عبارتند از :  * احرام   * طواف   * نماز طواف   * سعى   * تقصير .
اهالى مكّه و كسانى كه در فاصله كمتر از ١۶ فرسخ اطراف مكّه زندگى مى‌كنند ، حجِّ افراد يا قِران انجام مى‌دهند كه با حجّ تمتّع تفاوت مختصرى دارد .
و كسانى كه  در غير ايّام حج براى انجام عمره به مـكّـه مى ‌روند بايد عمره مُفرده بجا آورند و اعمال آن عـبارتند از : ـ     *احرام    * طواف   * نماز طواف   * سعى   * تقصير   * طواف نساء   * نماز طواف نساء ـ

​احـرام :ـ
مكان احرام
آن د سته از زائرانى كه قبل از اعمال حج براى زيارت قبر پيامبر اكرم ( صلّى الله عليه وآله) و ائمه بقيع ( عليهم السلام) به مدينه مى‌روند ، آنگاه كه روانه مكّه مى‌شوند ، بايد در مسجد شجره كه در چند كيلومترى مدينه و بر سر راه مدينه‌مكّه واقع شده است ، مُحرم شوند و براى انجام بقيه اعمال به سوى مكه حركت كنند ، و آنان كه از جدهّ به جُحْفه مى‌روند و از آنجا عازم مكه مى‌شوند ، بايد در جُحفه محرم شوند .
كيفيّت احرام
مردان ، بايد تمام لباسهاى دوخته - حتى لباسهاى زير و كوچك - را از تن درآورند و دو تكه لباس‌ندوخته به تن كنند ، كه يكى را مانند لُنگ بر كمر مى‌بندند و ديگرى را بر شانه مى‌اندازند و سپس با نيّت احرام عمره تمتّع بگويند :
« لَبَّيْكَ ، اللّهُمَّ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ لا شَريكَ لَكَ لَبَّيْك انَّ الحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالمُلْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ » (1)
بانوان ، مى‌توانند در حال احرام ، لباس دوخته به تن داشته باشند ، پس بيرون آوردن لباسهاى دوخته و پوشيدن دو تكه پارچه ندوخته بر آنان واجب نيست . بانوان نيز به قصد احرام عمره تمتّع ، لبيك‌ها را مى‌گويند .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 (1) - به نظر امام خمينى ( قدس سره)گفتن جمله إنّ الحمد . . . واجب نيست ولى احتياط مستحب است .    آية   الله اراكى : بنابر احتياط واجب جمله دوّم را نيز بگويند . آية الله مكارم : احتياط واجب آن است كه جمله دوّم رانيز بگويند ، امّا لبيك پنجم را نگويند . آية الله زنجانى : صورت تلبيه واجب چنين است : « لبّيك ، اللّهم لبّيك ، لبّيك لا شريك لك لبّيك ، إنّ الحمد والنعمة لك والملك ، لا شريك لك » .

برخى از مستحبّات احرام

١ - پيش از احرام ، بدن خود را پاكيزه كند و ناخن و شارب خود را بگيرد و در ميقات غسل(1) احرام كند .
٢ - درصورت‌امكان ، پس‌از نماز ظهر مُحرم شود واگر امكان ندارد ، پس از نماز واجب ديگر ، و اگر آن هم ممكن نيست ، پس از شش (2) يا دو ركعت نماز نافله ، و در ركعت اوّل پس از حمد ، سوره توحيد ، و در ركعت دوّم سوره جحد قُلْ يٰا أَيُّهَا الْكٰافِرُونَ را بخواند،  و شش ركعت افضل است و پس از آن حمد و ثناى الهى را بجا آورد و صلوات بفرستد
٣ - هنگام پوشيدن دو جامه احرام بگويد :
« الْحَمْدُللهِ‌ِ الَّذِي رَزَقَني مَا اوارِي بِهِ عَوْرَتي و اؤَدّي فِيهِ فَرْضِي وَأعْبُدُ فِيهِ رَبِّي و أنْتَهِي فِيهِ إلي ما أمَرَنِي ، الْحَمْدُللهِ‌ِ الَّذِي‌قَصَدْتُهُ فَبَلَّغَنِي وَأَرَدتُهُ فَأعانَنِي وَقَبِلَنِي وَلَمْ يَقْطَعْ بِي وَوَجْهَهُ أرَدْتُ فَسَلِّمَني فَهُوَ حِصْنِي وَكَهْفِي وَحِرْزِي وَظَهْرِي وَمَلاذِي وَ رَجائي وَمَنْجايَ وَذُخْرِي وَعُدَّتِي في شِدَّتِي وَرَخائِي » .
۴ - پس از گفتن مقدار واجب لبّيك‌ها ، مستحب است بگويد :
« لَبَّيْكَ ذَا الْمَعارجِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ داعياً الي دارِالسَّلامِ لَبَّيكَ ، لَبَّيْكَ غَفّارَ الذُّنُوْبِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ أهْلَ التَّلْبِيَةِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ ذَا الجَلالِ وَالاْكرامِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ تُبْدِئُ وَالْمَعادُ إلَيْكَ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ تَسْتَغْني و يُفْتَقَرُ إلَيْكَ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ مَرْهُوْباً وَمَرْغُوباً إلَيْكَ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ إلهَ الْحَقِّ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ ذَا النَّعْماءِ وَالْفَضْلِ الْحَسَنِ الْجَمِيلِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ كَشَّافَ الْكُرَبِ الْعِظامِ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدَيْكَ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ يا كَرِيْمُ  لَبَّيْكَ » .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 (1) - آيةالله زنجانى ، واجب است غسل احرام را انجام دهد و احرام پس از نماز باشد ، خواه نماز واجب يا مستحب .
(٢) - اين‌نمازها ، دو ركعتى خوانده مى‌شود ، با نيت نمازِ احرام .
قطع لبّيك
كسى كه براى عمره تمتّع محرم شده است ، وقتى كه خانه‌هاى مكّه پيدا شد بنابر احتياط واجب تلبيه را قطع كرده و نبايد لبيك بگويد .
محرّمات احرام
انسان ، پس از پوشيدن لباس احرام ونيّت و گفتن لبّيك محرم مى‌شود و در مدت احرام ، بايد از كارهايى كه بر محرم حرام است ، بپرهيزد ، مجموع كارهاى‌حرام بيست و چهار تاست كه چهار تاى آن ، فقط بر مردان حرام است و دو تاى آن بر بانوان و بقيه آنها بر مردان و زنان مُحرم حرام است .
*محرمات مشترك بين زن و مرد :
١ - شكار حيوانات صحرايى .
٢ - آميزش و هرگونه استفاده شهوانى ديگر .
٣ - عقد كردن - خواندن عقد ازدواج يا شاهد بودن بر عقد .
۴ - استمنا ؛ يعنى كارى كند كه از خودش منى بيرون آيد .
۵ - استعمال عطريات ، مانندِ زدن عطر به بدن يا لباس يا بوييدن آن .
۶ - سرمه كشيدن .
٧ - نگاه كردن به آينه .
٨ - فسوق ( دروغ‌گفتن ، فحش‌دادن و فخر فروشى)
٩ - جِدال ؛ يعنى‌گفتنِ « لاوالله » ، يا « بلى والله » ـ​
١٠ - كشتن جانورانى كه در بدن ساكن مى‌شوند ؛ مانند شپش .
١١ - انگشتر به دست كردن براى زينت و حنا بستن .
١٢ - روغن ماليدن به بدن ، هر چند بوى خوش نداشته باشد .
١٣ - زدودن مو از بدن .
١۴ - بيرون آوردن خون از بدن .
١۵ - ناخن گرفتن .
١۶ - كندن دندان يا كشيدن آن ؛ هر چند خون نيايد .
١٧ - كندن يا قطع كردن درخت يا گياهى كه در محدوده حرم  (1) روييده باشد .
١٨ - سلاح به همراه داشتن .
*آنچه فقط بر مردان حرام است :
١ - پوشيدن جامه دوخته .
٢ - پوشيدن چيزى كه تمام روى پا را بگيرد ؛ مثل كفش يا جوراب .
٣ - پوشاندن سر .
۴ - سايه قرار دادن بالاى سر ، در حال پيمودن مسافت‌بين دو منزل مثلا از مسجد شجره تا مكّه ـ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
 (1) - شهر مكه و اطراف آن تا حدود معينى كه مشخص شده است ، حرم نام دارد و داراى احكام خاصى است .

*آنچه فقط بر زنان محرم حرام است :
١ - پوشيدن زيور براى زينت . ولى بيرون آوردن زيورهايى كه از قبل به طور متعارف در بدن داشته ، لازم نيست .
٢ - پوشاندن صورت با روبند و امثال آن .
برخى از محرّمات احرام در غير حال احرام نيز حرام است ولى در حال احرام گناهى است بزرگتر و گاهى كفّاره دارد ، و برخى از آنها به طور معمول اتّفاق نمى‌افتد ـ 

​طــواف :ـ

كسى كه براى انجام عمره تمتّع محرم شده و وارد مكه مى‌شود ، بايد به نيّت طواف ، هفت مرتبه به دور خانه كعبه كه در مسجدالحرام است بگردد ـ​​
احكام طواف
١ - طواف را بايد از مقابل گوشه‌اى از كعبه كه حَجَرُالاَسوَد(1) در آن است، آغاز كند و در همان جا به پايان ببرد. (2)
٢ - خانه كعبه ، در حال طواف بايد در طرف چپ طواف كننده باشد ، بنابراين اگر در حال حركت ، رو به كعبه باشد، يا عقب عقب برود ، صحيح نيست .
٣ ـ طواف كننده بايد به دور حِجر اسماعيل (3) هم بگردد ؛ يعنى به هنگام طواف داخل حِجْر نرود .
۴ - طواف كننده بايد با طهارت طواف كند ؛ يعنى با وضو باشد و غسلى بر عهده او نباشد و نيز بدن و لباس وى پاك باشد ، همانگونه كه نماز مى‌خواند . 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1)- حجرالاسود سنگى است بيضى شكل و سياه رنگ كه در گوشه شرقى ديوار كعبه ، با ارتفاع ۵ ،١متر از سطح  زمين مسجدالحرام نصب شده است .
(2)- هم‌اكنون از مقابل حجرالاسود تا آخر صحن مسجدالحرام خط سياهى كشيده شده است كه افراد مى‌توانند هنگام رسيدن به همان خط ، طواف را آغاز و به همانجا ختم كنند .
(3)- حجر اسماعيل ، فضايى است بين كعبه و ديوارى نيم‌دايره به عرض حدود ١٠ متر كه از زاويه شمالى تا زاويه غربى كعبه امتداد دارد ، هرگاه باران بر بام كعبه ببارد از ناودان رحمت در اين فضا مى‌ريزد ، اينجا مدفن حضرت اسماعيل ( عليه السلام)و مادرش هاجر و پيامبران بسيارى مى‌باشد .

برخى از مستحبات طواف
در حال طواف مستحب است بگويد :
« ألَّلهُمَّ انّي أسْألُكَ بِاسْمِكَ الَّذي يُمْشي بِهِ عَلي طَلَلِ الماءِ كَما يُمْشي بِهِ عَلي جُدَدِ الاَْرْضِ وَأسْألُكَ بِاسْمِكَ الّذِي يَهْتَزُّ لَهُ عَرْشُكَ وَأسْألُكَ‌بِاسْمِكَ‌الَّذِي تَهْتَزُّ لَهُ اقْدامُ مَلائِكَتِكَ وَأسْألُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي دَعاكَ بِهِ مُوْسي مِنْ جانِبِ الطُّورِ فاسْتَجَبْتَ لَهُ وألْقَيْتَ عَلَيْهِ مَحَبَّةً مِنْكَ وَأسْألُكَ بِاسْمِكَ الذَّي غَفَرْتَ بِهِ لِمُحَمَّد ( صلّي الله عليه وآله) ماتَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَما تَأخَّرَ وأتْمَمْتَ عَلَيْهِ نِعْمَتَكَ » .
سپس حاجت خود را بطلبد . و نيز مستحب است در حال طواف بگويد :
« ألَّلهُمَّ إنَّي إلَيْكَ فَقِيرٌ و إنِّي خائِفٌ مُسْتَجِيرٌ فَلا تُغَيِّرْ جِسْمِي ولاتُبَدِّلْ اسْمِي » .
وصلوات بر محمد ( صلّى الله عليه وآله) وآل محمد ( عليهم السلام) بفرستد بخصوص وقتى كه به در خانه كعبه مى‌رسد ، و بخواند اين دعا را :
« سائِلُكَ فَقِيرُكَ مِسْكِينُكَ بِبابِكَ ، فَتَصَدَّقْ عَلَيْهِ بِالْجَنَّةِ ، ألَّلهُمَّ الْبَيْتُ بَيْتُكَ وَالْحَرَمُ حَرَمُكَ وَالْعَبْدُ عَبْدُكَ وَهذا مَقامُ الْعائِذِ بِكَ الْمُسْتَجِيرِ بِكَ مِنَ النَّارِ فَأَعْتِقْنِى وَوَالِدَيَّ وَأهْلِى وَوُلْدي وَإخْوانِىَ الْمُؤمِنِينَ مِنَ النَّارِ يا جَوادُ يا كَريمُ » .
و وقتى كه به حجر اسماعيل رسيد رو به ناودان ، سر را بلند كند و بگويد :
« ألَّلهُمَّ أدْخِلْنِي الْجَنَّةَ و أجِرْنِي مِنَ النَّارِ بِرَحْمَتِكَ وَعافِنِي مِنَ الْسُّقْمِ وَأوْسِعْ عَلَيَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلالِ وَادْرَأْ عَنِّي شَرَّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَالاْنْسِ وَشَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَالْعَجَمِ »ـ

​​و چون از حجر بگذرد و به پشت كعبه برسد بگويد :
« ياذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ ياذَا الْجُوْدِ وَالْكَرَمِ إنَّ عَمَلِي ضَعِيفٌ فَضاعِفْهُ لِي وَتَقَبَّلْهُ مِنِّي إنَّكَ أنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » .
چون‌به ركن يمانى‌برسد دست به دعا بردارد و بگويد :
« يااَللهُ ياوَلِيَّ الْعافِيَةِ و خَالِقَ الْعافِيَةِ ورَازِقَ الْعافِيَةِ وَالْمُنْعِمُ بِالْعافِيَةِ وَالْمَنّانُ بِالْعافِيَةِ والمُتَفَضِّلُ بِالْعافِيَةِ عَلَيَّ وَعَلي جَمِيعِ خَلْقِكَ يارَحْمنَ الدُّنْيا وَالآخِرَةِ وَرَحِيمَهُما صَلِّ عَلي مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَارزقْنَا الْعافِيَةَ

وَتَمامَ الْعافِيَةِ وَشُكْرَ الْعافِيَةِ فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ يا أرْحَمَ الرَّاحِمينَ » .
پس سر را به جانب كعبه بلند كند و بگويد :
« الْحَمْدُللهِ الَّذِي شَرَّفَكِ وَعَظَّمَكِ وَالْحَمْدُ للهِ الَّذي بَعثَ مُحَمَّداً نَبِيّاً وَجَعَلَ عَليّاً اماماً أللَّهُمَّ اهْدِ لَهُ خِيارَ خَلْقِكَ وَجَنِّبْهُ شِرارَ خَلْقِكَ » .
وچون ميان ركن يمانى و حجرالأسود برسد بگويد :
« رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ »ـ​ 

 « مناسک مختصر حج »