(مسأله 594) نماز خواندن بر میّت مسلمان، اگر چه بچه باشد واجب است، ولی باید پدر و مادر آن بچه(1) یا یکی از آنان مسلمان باشد و شش سال بچه تمام شده باشد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ فاضل:پدر و مادر و جد و جدّۀ آن بچه ...
*****
خوئی، تبریزی، سیستانی، زنجانی، وحید: مسأله- نماز خواندن بر میّت مسلمان یا بچه ای که محکوم به اسلام و شش سال او تمام شده باشد واجب است.
مکارم: مسأله- واجب است برهر میّت مسلمان و بالغ نماز بخوانند و بر بچه نابالغ اگر کمتر از شش سال نداشته باشد نیز احتیاط واجب آن است که نماز بخوانند.
بهجت: مسأله- نماز خواندن بر میّت شیعه اثنا عشری واجب است، بلکه بر هر مسلمان که شهادتین می گوید تا وقتی که چیزی که منافات با شهادتین دارد از او صادر نشده باشد بنابراقوی واجب است. و خواندن نماز میّت بر کسانی که محکوم به کفر هستند مثل غلاة و خوارج و نواصب جایز نیست. نماز میّت بر بچه اگر شش سالش تمام شده باشد واجب است، بلکه بنابر احتیاط اگر عارف به نماز باشد و کمتر از شش سال هم داشته باشد باید بر او نماز بخوانند، ولی باید پدر ومادر آن بچه یا یکی از آنان مسلمان باشند و اگر عارف به نماز نیست باید شش سالش تمام شده باشد.
مسائل اختصاصی :
خوئی، تبریزی، زنجانی: مسأله 601-نماز خواندن بر بچه ای که شش سال او تمام نشده، رجاءً مانعی ندارد«1» ولی نماز خواندن بر بچه ای که مرده به دنیا آمده، مستحبّ نیست«2».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
«1» گلپایگانی، صافی: مستحبّ است...
«2» وحید:مشروع نیست.
بهجت: مسأله 515- نماز بر میّت دیوانه ای که پدر یا مادرش مسلمان هستند واجب است؛ و همچنین است نماز بر مرده ای که در بلاد اسلامی پیدا شود و همینطور است مرده ای که در بلاد کفر پیدا شود و در آنجا مسلمانان هم زندگی کنند و احتمال برود که این میّت مسلمان باشد و یا از مسلمان متولد شده باشد.
بهجت: مسأله 516- نماز میّت واجب کفائی است که با خواندن یک نفر از دیگران ساقط می شود به شرط آنکه نمازگزار شیعه اثناعشری و بنابراحوط بالغ باشد.
سیستانی: مسأله 584- بنابراحتیاط واجب نمازخواندن بر بچه ای که شش سال او تمام نشده ولی نماز را می فهمیده، لازم است و اگر نمی فهمیده خواندن نماز بر او رجاءً مانعی ندارد؛ و امّا نماز خواندن بر بچه ای که مرده به دنیا آمده مستحبّ نیست ـ
(مسأله 595) نماز میّت باید بعد از غسل(1) و حنوط و کفن کردن او خوانده شود(2) و اگر پیش از اینها، یا در بین اینها بخوانند(3)، اگر چه از روی فراموشی یا ندانستن مسأله باشد کافی نیست(4).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ زنجانی: یا تیمّم...
(2) ــ بهجت: و اگر وظیفه غیر از غسل و حنوط و کفن است، آنچه وظیفه است انجام بگیرد و بعد از آن نماز خوانده شود...
(3) ــ صافی: اگر پیش از اینها بخوانند ...
(4) ــ مکارم: باطل است.
(مسأله 596) کسی که می خواهد نماز میّت بخواند، لازم نیست با وضو یا غسل یا تیمّم باشد و بدن و لباسش پاک باشد [ و اگر لباس او غصبی هم باشد اشکال ندارد (1)] اگر چه احتیاط مستحبّ(2) آن است که تمام چیزهایی را که در نمازهای دیگر لازم است(3) رعایت کند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ گلپایگانی، صافی: ولی احتیاط لازم آن است که تکلّم و خنده و پشت به قبله کردن و کارهایی را که مانند اینها نماز را باطل می کند ترک نماید.
بهجت: ولی احتیاط در این است که اگر غسل بر او واجب است بدون غسل و اگر وظیفه اش تیمّم بدل از غسل است بدون تیمّم نماز نخواند.
وحید: و احتیاط مستحبّ آن است که تمام چیزهایی را که در نمازهای دیگر لازم است رعایت نماید، ولی – بنابراحتیاط واجب – از آنچه بر خلاف معهود بین متشرّعه در کیفیّت نماز میّت است، اجتناب شود.
سبحانی: اگر چه احتیاط لازم آن است که از سخن گفتن و یا خندیدن و پشت به قبله کردن در نماز خودداری کند.
[قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: زنجانی و مکارم نیست]
(2) ــ خوئی، تبریزی، سیستانی: اگر چه بهتر...
(3) ــ سیستانی: معتبر است...
مسأله اختصاصی :
بهجت: مسأله 519- نماز خواندن زن بر میّت با شرائطش، مجزی است و از دیگران ساقط می شود.
(مسأله 597) کسی که به میّت نماز می خواند، باید رو به قبله باشد و نیز واجب است(1) میّت را مقابل او به پشت بخوابانند به طوری که سر او به طرف راست نمازگزار و پای او به طرف چپ نمازگزار باشد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ مکارم: احتیاط واجب است...
(مسأله 598) مکان نمازگزار باید(1) از جای میّت پست تر یا بلند تر نباشد ولی پستی و بلندی مختصر اشکال ندارد(2).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ گلپایگانی، صافی: مکان نمازگزار باید غصبی نباشد و نیز باید ...
خوئی، تبریزی: بنابر احتیاط مکان نمازگزار باید غصبی نباشد و نیز باید ...
(2) ــ سیستانی: و احتیاط مستحبّ آن است که مکان نمازگزار غصبی نباشد.
*****
بهجت: مسأله- مکان نمازگزار نباید از جای میّت به قدری پست تر یا بلندتر باشد که عرفاً نماز بر این میّت صدق نکند، ولی پستی و بلندی مختصر اشکال ندارد.
زنجانی: مسأله-نماز خواندن در جای غصبی، حرام و بنابراحتیاط باطل است؛ بنابراین مکان کسی که بر میّت نماز می خواند بنابراحتیاط غصبی نباشدو باید از جای میّت پست تر یا بلند تر نباشد، ولی
پستی و بلندی مختصر اشکال ندارد.
وحید: مسأله- احتیاط مستحبّ آن است که مکان نمازگزار غصبی نباشد، ولی باید از جای میّت زیاد پست تر یا بلند تر نباشد، و اگر پستی و بلندی زیاد نباشد اشکال ندارد ـ
(مسأله 599) نمازگزار باید از میّت دور نباشد(1)، ولی کسی که نماز میّت را به جماعت می خواند اگر از میّت دور باشد، چنانچه صفها به یکدیگر متصل باشند اشکال ندارد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ بهجت: نمازگزار نباید به قدری از میّت دور باشد که عرفاً نماز براین میّت صدق نکند...
*****
مظاهری: مسأله- نمازگزار نباید از میّت دور باشد، ولی اگرکسی به واسطه صفهای نماز جماعت از میّت دور باشد، اشکال ندارد، گرچه بخواهد فرادی نماز بخواند.
(مسأله 600) نمازگزار باید مقابل میّت بایستد(1) ولی اگر نماز به جماعت خوانده شود و صف جماعت از دو طرف میّت بگذرد نماز کسانی که مقابل میّت نیستند اشکال ندارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ مکارم: [پایان مسأله].
سیستانی: ولی در جماعت، نماز کسانی که مقابل میّت نیستند اشکال ندارد.
مسأله اختصاصی :
بهجت: مسأله 524-اگر کسی موقعی به نماز جماعت میّت رسید که بعضی از تکبیرات آن خوانده شده، می تواند اقتداء کند ولی باید در هر تکبیر به وظیفه خود عمل کند، یعنی دعای مربوط به همان تکبیر را خودش بخواند و بعد از فراغ امام بقیه تکبیرات را تمام کند.
(مسأله 601) بین میّت و نمازگزار باید (1) پرده و دیوار یا چیزی مانند اینها نباشد(2) ولی اگر میّت در تابوت و مانند آن باشد اشکال ندارد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ خوئی، تبریزی، زنجانی: بنابراحتیاط...
(2) ــ بهجت: بین میّت و نمازگزار نباید پرده و دیوار یا چیزی مانند اینها باشد، به طوری که نماز بر آن میّت عرفاً صدق نکند...
(مسأله 602) در وقت خواندن نماز ، باید عورت میّت پوشیده باشد و اگر کفن کردن او ممکن نیست باید(1)، عورتش را اگر چه با تخته و آجر و مانند اینها باشد بپوشانند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
این مسأله در رساله آیات عظام مکارم و سبحانی نیست.
(1) ــ خوئی، تبریزی: بنابر احتیاط...ـ
(مسأله 603) نماز میّت را باید ایستاده و با قصد قربت بخواند. و در موقع نیّت، میّت را معین کند، مثلاً نیّت کند نماز می خوانم بر این میّت قربة إلی الله(1).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ سیستانی:و احتیاط واجب آن است که استقراری که در قیام نماز یومیه معتبر است رعایت شود.
*****
وحید: مسأله- کسی که نماز میّت را می خواند باید مؤمن باشد. و نماز غیر بالغ، هرچند صحیح است، ولی مجزی از نماز بالغین نیست. و باید ایستاده و با قصد قربت و اخلاص بخواند، و در موقع نیت میّت را معین کند ، مثلاً نیت کند: نماز می خوانم براین میّت قربة الی الله.
(مسأله 604) اگر کسی نباشد که بتواند نماز میّت را ایستاده بخواند(1) می شود نشسته بر او نماز خواند(2).
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ فاضل: و امکان انتظار هم نباشد یا مأیوس باشند که کسی بیاید و بتواند ایستاده نماز بخواند...
(2) ــ بهجت: و چنانچه بعد از خواندن تمام نماز و یا قسمتی از آن به طور نشسته، شخصی که قادر بر نماز خواندن به طور ایستاده است پیدا شود، بنابراحتیاط واجب باید نماز اعاده شود.
زنجانی، فاضل: و اگر بعد از خواندن نماز نشسته، پیش از دفن، کسی پیدا شود که بتواند نماز میّت را ایستاده بخواند نماز میّت واجب است ـ
(مسأله 605) اگر میّت وصیت کرده باشد که شخص معینی بر او نماز بخواند، احتیاط واجب آن است که آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد(1) و بر ولیّ هم بنابر احتیاط واجب واجب است که اجازه بدهد(2).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ خوئی، تبریزی، نوری: احتیاط مستحبّ آن است که آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد.[پایان مسأله]
وحید: احتیاط مستحبّ آن است که آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد و ولیّ میّت هم اجازه بدهد.
سیستانی، مظاهری: لازم نیست آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد (سیستانی: گرچه بهتر است).
زنجانی: بنابر احتیاط آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد و ولیّ میّت هم اجازه بدهد.
مکارم: عمل به وصیّت او واجب است و لازم نیست از ولیّ اجازه بگیرد هر چند احتیاط مستحبّ آن است که اجازه بگیرد.
صافی: احتیاط آن است که آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیرد...
سبحانی: احتیاط مستحبّ آن است که آن شخص از ولیّ میّت اجازه بگیردو بر ولیّ هم واجب است اجازه بدهد.
(2) ــ اراکی، گلپایگانی: بر ولیّ هم واجب است که اجازه بدهد.
صافی: ولیّ هم اجازه بدهد.
بهجت: رجوع کنید به ذیل مسأله 549.
(مسأله 606) مکروه است بر میّت چند مرتبه نماز بخوانند(1)، ولی اگر میّت اهل علم و تقوا باشد(2) مکروه نیست.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ بهجت: در صورتی که هر دو نماز از هر نظر مثل هم باشند ...
مکارم: بلکه اگر یک نفر چند مرتبه بخواند محلّ اشکال است...
(2) ــ مکارم: اهل علم و فضل و تقوا باشد...
بهجت: اگر میّت صاحب فضیلت ایمانی مانند حضرت حمزه و فاطمه بنت اسد و سهل بن حنیف باشد...
*****
سیستانی: مسأله- به نظر بعضی از فقها مکروه است بر میّت چند مرتبه نماز بخوانند، ولی این مطلب ثابت نیست و اگر میّت اهل علم و تقوا باشد بدون اشکال مکروه نیست.
وحید: مسأله- جایز است بر میّت چند مرتبه نماز بخوانند.
مسائل اختصاصی :
بهجت: مسأله 529- اگر چند میّت با هم حاضر بودند، می تواند برای همه یک نماز بخواند، ولی در دعاهایی که بعد از تکبیر چهارم خوانده می شود، باید ضمایر به صورت جمع گفته شود. و می تواند برای هر کدام یک نماز بخواند.
بهجت: مسأله 532- در صورت مزاحمت نماز فریضه با نماز میّت؛ هرکدام که وقتش تنگ است مقدم است، و اگر وقت هر دو وسعت دارد مخیّر است. و درصورتی که وقت هر دو تنگ شده باشد، به طوری که در تأخیر دفن، خوف برمیّت وجود دارد، اظهر تقدیم فریضه و نماز خواندن بر قبر میّت بعد از دفن او است.
مظاهری: مسأله 493- بر چند میّت می شود یک نماز خواند گرچه بعضی مرد و بعضی زن باشند.
(مسأله 607) اگر میّت را عمداً یا از روی فراموشی یا به جهت عذری بدون نماز دفن کنند،[ یا بعد از دفن معلوم شود، نمازی که بر او خوانده شده باطل بوده است(1) ] تا وقتی جسد او از هم نپاشیده، واجب است با شرطهایی که برای نماز میّت گفته شد به قبرش نماز بخوانند(2).
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) ــ مکارم: واجب است با همان ترتیب به قبرش نماز بخوانند. [پایان مسأله]
[قسمت داخل پرانتز دررساله آیت الله وحید نیست]
سیستانی: جایز نیست برای نماز خواندن بر او قبرش را نبش کنند ولی مانعی ندارد که تا وقتی جسد او از هم نپاشیده، رجاءً با شرطهایی که برای نماز میّت گفته شد بر قبرش نماز بخوانند.
بهجت: اگر خارج کردن میّت از قبر ممکن نیست یا موجب بی احترامی به او می شود واجب است به قبر او نماز بخوانند وگرنه احتمال دارد مثل غسل دادن و کفن کردن میّت بیرون آوردن میّت و خواندن نماز بر بدن او واجب باشد و امّا اگر بعد از نماز خواندن به قبر میّت بدن او به سببی مثل سیل و نظیر آن خارج شد، بنابر احتیاط واجب این نماز اعاده شود.
(2) ــ وحید: و همچنین در صورتی که نمازی بر او خوانده شده باطل بوده است
روش خواندن نماز میت
مسأله615. نماز ميت پنج تكبير دارد و اگر نمازگزار پنج تكبير به اين ترتيب بگويد كافي است:
بعد از نيت و گفتن تكبير اول بگويد: أشْهَدُ أنْ لا إِلهَ إلاَّ اللهُ وَأنَّ مُحَمَّداً رَسوُلُ الله بعد از تكبير دوم بگويد: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلي مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد
و بعد از تكبير سوم بگويد: اَلّلهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ و بعد از تكبير چهارم، اگر ميت مرد است بگويد: اَلّلهُمَّ اغْفِرْ لِهذا الْمَيِّتِ
و بعد از تكبير چهارم، اگر ميت زن است بگويد : اَلّلهُمَّ اغْفِرْ لِهذِهِ الْمَيِّتِ و بعد تكبير پنجم را بگويد .
طریق بهتر و با اذکار بیشتر این است که بعد از تكبير اول بگويد:
أشْهَدُ أنْ لا إِلهَ إلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسوُلُهُ أَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشْيراً وَنَذِيراً بَيْنَ يَدَي السَّاعَةِ
و بعد از تكبير دوم بگويد:
اَلّلهُمَّ صَلِّ عَلي مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَبَارِكْ عَلي مُحَمَّد وَآلَ مُحَمَّد وَارْحَمْ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّد كَأفْضَلِ مَا صَلَّيْتَ وَبَارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلي إبْرَاهِيمَ وآلِ إِبْرَاهِيم إنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَصَلِّ عَلي جَمِيعِ الأَنْبِيَاءِ والْمُرْسليِنَ وَالشُّهَداءِ وَالصِّدّيقِينَ وَجَمِيعِ عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِين
و بعد از تكبير سوم بگويد:
اَلّلهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْمُسْلِمينَ وَالْمُسْلِماتِ الأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالأمْوَاتِ تَابِع بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ بِالْخَيْرَاتِ إِنَّكَ مُجِيبُ الدَّعَوَاتِ إِنَّكَ عَلي كُلَّ شَيْء قَدِير
و بعد از تكبير چهارم اگر ميت مرد است، بگويد:
اَلّلهُمَّ إِنَّ هَذَا عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدِكَ وَابْنُ أمَتِكَ نَزَلَ بِكَ وأَنْتَ خَيْرُ مَنْزُول بِه اَلّلهُمَّ إنَّا لاَ نَعْلَمُ مِنْهُ إلاَّ خَيْراً وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِه مِنَّا اَلّلهُمَّ إِنْ كَانَ مُحْسِناً فَزِدْ في إِحْسَانِه وَإنْ كَانَ مُسِيئاً فَتَجَاوَزْ عَنْه وَاغْفِرْ لَهُ. اَلّلهُمَّ اجْعَلْهُ عِنْدَكَ في أعْلي عِلِّيِّينَ وَاخْلُفْ عَلي أهْلِهِ في الغَابِرِينَ وَارْحَمْهُ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين
ولي اگر ميت زن است بعد از تكبير چهارم بگويد:
اَلّلهُمَّ إِنَّ هَذَه أمَتُكَ وَابْنَةُ عَبْدِكَ وَابْنتُ أمَتِكَ نَزَلَتْ بِكَ وأَنْتَ خَيْرُ مَنْزُول بِه اَلّلهُمَّ إنَّا لاَ نَعْلَمُ مِنْهَا إلاَّ خَيْراً وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِهَا مِنَّا، اَللّهُمَّ إِنْ كَانَتْ مُحْسِنَةً فَزِدْ في إِحْسَانِهَا وَإنْ كَانَت مُسِيئةً فَتَجَاوَزْ عَنْهَا وَاغْفِرْ لَهَا اَلّلهُمَّ اجْعَلْهَا عِنْدَكَ في أعْلي عِلِّيِّينَ وَاخْلُفْ عَلي أهْلِهَا في الغَابِرِينَ وَارْحَمْهَا بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين
و بعد تكبير پنجم را بگويد ـ
مسأله616. بايد تكبيرها و دعاها را طوري پشت سر هم بخواند، كه نماز از صورت خود خارج نشود.
مسأله617. كسي كه نماز ميت را به جماعت میخواند، بايد تكبيرها و دعاهاي آن را هم بخواند.
مستحبات نماز ميت :
مسأله618. چند چيز در نماز ميت مستحب است:
اول ــ کسی که نماز میت می خواند با وضو يا غسل يا تيمم باشد و احتياط مستحب آن است كه در صورتي تيمم كند كه وضو و غسل ممكن نباشد،يا بترسد كه اگر وضو بگيرد، يا غسل كند به نماز ميت نرسد . دوم ــ اگر ميت مرد است، امام جماعت يا كسي كه فرادي بر او نماز مي خواند، مقابل وسط قامت او بایستد واگر میت زن است، مقابل سینه اش بایستد. سوم ـ پا برهنه نماز بخواند.
چهارم ــ در هر تکبیر دست هارا بلند کند. پنجم ـ فاصله او با ميت به قدري كم باشد، كه اگر باد لباسش را حركت دهد به جنازه برسد. ششم ـ نماز ميت را به جماعت بخواند. هفتم ــ امام جماعت تکبیر
ودعا ها رابلند بخواند وکسانی که با او نماز می خوانند آهسته بخوانند.هشتم ــ در جماعت اگر چه مأموم يك نفر باشد، عقب امام بايستد.نهم ـ نمازگزار به ميت و مؤمنين زياد دعا كند. دهم ــ پیش از نماز
سه مرتبه بگويد: «الصَّلاة». يازدهم ـ نماز را در جايي بخوانند كه مردم براي نماز ميت بيشتر به آنجا مي میروند. دوازدهم ــ زن حايض اگر نماز ميت را به جماعت می خواند تنها بایستد ـ
مسأله619. خواندن نماز ميت در مساجد مكروه است ولي در مسجد الحرام مكروه نيست ـ
تلقین میت
یکی از آداب و مستحبات، در هنگام دفن میت، تلقین دادن شهادتین به وی بوده، که طریقه انجام آن به شرح ذیل است:
بعد از آن که میّت را در قبر گذاشتند، گرههاى کفن را باز کرده و صورت میّت را روى خاک بگذارند و بالشى از خاک زیر سر او بسازند و پشت میت، خشت خام یا کلوخى بگذارند که میّت به پشت برنگردد و پیش از آن که لحد را بپوشانند، دست راست را به شانۀ راست میّت بزنند و دست چپ را به قوت بر شانۀ چپ میّت بگذارند و دهان را نزدیک گوش او ببرند و به شدّت حرکتش دهند و سه مرتبه بگویند:
«اسْمَعْ افْهَمْ یافُلانَ بْنَ فُلان» و به جاى فلان، اسم میّت و پدرش را بگویند مثلًا اگر اسم او محمد و اسم پدرش على است سه مرتبه بگویند:
«اسْمَعْ افْهَمْ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلى» پس از آن بگویند:
«هَلْ انْتَ عَلَى الْعَهْدِ الَّذِی فَارَقْتَنا عَلَیهِ مِنْ شَهَادَةِ انْ لٰا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَریکَ لَهُ وَ انَّ مُحَمَّداً صَلّى اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ سَیِّدُ النَّبِیّینَ وَ خاتَمُ الْمُرْسَلِینَ و انَّ عَلِیاً أَمیرُ الْمُؤمِنینَ وَ سَیِّدُ الْوصِیِّینَ وَ امامٌ افْتَرَضَ اللّٰهُ طاعَتَهُ عَلَى الْعٰالَمِینَ وَ انَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ وَ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ وَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ وَ عَلِیَّ بن مُوسىٰ وَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ وَ عَلى بْنَ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنَ بْنَ عَلیٍّ وَ الْقٰائِمَ الْحُجَّةَ الْمَهْدِىَّ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَیْهِمْ ائِمَّةُ الْمُؤمِنینَ وَ حُجَجُ اللّٰهِ عَلَى الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ وَ ائِمَّتُکَ ائِمَّةُ هُدىً بِکَ ابْرارٌ یافُلانَ بْنَفُلانٍ» و به جاى فلان بن فلان اسم میّت و پدرش را بگوید.
و بعد بگوید:«اذا اتٰاکَ الْمَلَکٰانِ الْمُقَرَّبٰانِ رَسُولَیْنِ مِنْ عِندِ اللّٰهِ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالَى وَ سَأَلاکَ عَنْ رَبِّکَ وَ عَنْ نَبِیِّکَ وَ عَنْ دِیِنکَ وَ عَنْ کِتابِکَ وَ عَنْ قِبْلَتِکَ وَ عَنْ ائِمَّتِکَ فَلا تَخَفْ وَ لا تَحْزَنْ وَ قُلْ فِی جَوابِهِما اللّٰهُ رَبّی وَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ نَبِیِّی وَ الإِسْلامُ دِینِی وَ الْقُرْآنُ کِتٰابِی وَ الْکَعْبَةُ قِبْلَتِى وَ امیْرُ الْمُؤمِنینَ عَلِىُّ بْنُ أبی طٰالِبٍ امٰامى وَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ الُمجْتَبىٰ امٰامى وَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ الشَّهیدُ بِکَرْبَلاءَ امٰامِى وَ عَلِىٌّ زَیْنُ الْعٰابِدِینَ امَامِى وَ مُحَمَّدٌ البِاقِرُ امَامِى وَ جَعْفَرٌ الصّادِقُ امَامِى وَ مُوسَى الکاظِمُ إِمامی وَ عَلِىٌّ الرِّضٰا إِمامی و مُحَمَّدٌ الجَوادُ إِمامی و عَلىٌّ الْهَادِى امَامِى وَ الْحَسَنُ الْعَسْکَرىُّ امَامِى وَ الْحُجَّةُ الْمُنْتَظَرُ امٰامى هٰؤُلٰاءِ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ ائِمَّتِى وَ سَادَتِى وَ قَادَتِى وَ شُفَعَائِى بِهِمْ أَتَولَّى وَ مِنْ اعدائِهِمْ أَتَبَرَّأُ فِى الدُّنْیَا وَ الآخِرَةِ ثُمَّ اعْلَمْ یا فُلانَ بْنَ فُلان» و به جاى فلان بن فلان اسم میّت و پدرش را بگوید و بعد بگوید: «انَّ اللّٰهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى نِعْمَ الرَّبُّ وَ انَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ نِعْمَ الرَّسُولُ وَ انَّ عَلِىَّ بْنَ أَبِی طالِبٍ وَ اوْلادَهُ الْمَعْصُومینَ الْأَئِمَّةَ الْاثْنَیْ عَشَرَ نِعْمَ الْأئِمَّةُ وَ انَّ مٰا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ حَقٌ وَ انَّ الْمَوْتَ حَقٌ وَ سُؤٰالَ مُنْکَرٍ وَ نَکیرٍ فِى القَبْرِ حَقٌّ وَ الْبَعْثَ حَقٌّ النُّشُورَ حَقٌّ وَ الصِّرٰاطَ حَقٌّ وَ الْمِیْزٰانَ حَقٌّ وَ تَطٰایُرَ الْکُتُبِ حَقٌّ وَ انَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَ النّٰارَ حَقُّ وَ انَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لا رَیْبَ فِیهَا وَ انَّ اللّٰهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ» پس بگوید: «أَ فَهِمْتَ یا فُلانُ» و به جاى فلان، اسم میّت را بگوید پس از آن بگوید: «ثَبَّتَکَ اللّٰهُ بِالْقَولِ الثَّابِتِ وَ هَداک اللّٰهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ عَرَّفَ اللّٰهُ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ اوْلیٰائِکَ فی مُسْتَقَرٍّ مِنْ رَحْمَتِهِ» پس بگوید: «اللّٰهُمَّ جَافِ الْأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْهِ وَ اصْعَدْ بِرُوحِهِ الَیکَ وَ لَقِّهِ مِنکَ بُرهَاناً اللّٰهُمَّ عَفوَکَ عَفْوَک»
و در صورتى که میت زن باشد پارهاى از این دعا تغییر مىکند به این ترتیب: «اسْمَعِى، افْهَمِى یٰا فُلٰانَةَ ابْنَةَ فُلٰانٍ» و به جاى «فُلٰانَةَ» نام میت و به جاى فلان نام پدرش را بگوید و پس از آن بگوید: «هَلْ أَنْتِ عَلَى الْعَهْدِ الَّذٖى فٰارَقْتِنٰا .. أَئِمَّتُکِ ائِمَّةُ هُدىً ابْرٰارٌ یٰا فُلٰانَةَ ابْنَةَ فُلٰانٍ» و به جاى «فلانة» اسم میت و به جاى فُلان اسم پدرش را بگوید پس بگوید: «اذٰا أَتٰاکِ الْمَلَکٰانِ الْمُقَرَّبٰانِ رَسُولَیْنِ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالىٰ وَ سَأَلاکِ عَنْ رَبِّکِ وَ عَنْ نَبِیِّکِ وَ عَنْ دِینِکِ وَ عَنْ کِتٰابِکِ وَ عَنْ قِبْلَتِکِ وَ عَنْ أَئِمَّتِکِ فَلٰا تَخٰافِى وَ لٰا تَحْزَنِى وَ قُولِى فى جَوٰابِهِمٰا .. ثُمَّ اعْلَمِى یٰا فُلٰانَةَ ابْنَةَ فُلٰان» و به جاى «فلانة» اسم میت و به جاى فلان نام پدرش را بگوید و بعد بگوید: «أ فَهِمْتِ یَا فُلَانَةُ» و به جاى «فلانة» اسم میت را بگوید پس از آن بگوید: «ثَبَّتَکِ اللّٰهُ بِالْقَوْلِ الثّٰابِتِ وَ هَدٰاکِ اللّٰهُ الٰى صِرٰاطٍ مُسْتَقیٖمٍ عَرَّفَ اللّٰهُ بَیْنَکِ وَ بَیْنَ أَوْلِیٰائِکِ فى مُسْتَقَرٍّ مِنْ رَحْمَتِهِ» پس بگوید: «اللّٰهُمَّ جٰافِ الْأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْهٰا وَ اصْعَدْ بِرُوحِهٰا إِلَیْکَ وَ لَقّهٰا مِنْکَ بُرْهٰاناً اللّٰهُمَّ عَفْوَکَ عَفْوَکَ» ـ